Czarne minuty. Martin Solares

źródło

Nie tak dawno temu w Meksyku

Posterunek policji w Paracuán przyjmuje zgłoszenie popełnienia przestępstwa - zamordowano młodego dziennikarza. Bernardo Blanco umiera w męczarniach związany nieudolnie kolumbijskim krawatem. Potyczki narkotykowych karteli? A może ktoś chciał rzucić podejrzenie na narcos i stąd ten okrutny sposób uśmiercenia ofiary? Sprawę dostaje z góry, choć w wcale nie ma nią ochoty, Ramon Cabrera. Doświadczony policjant już po wstępnym rozeznaniu przeczuwa, że to nie będzie proste śledztwo. Okazuje się, że Bernardo Blanco pracował nad książką o historii sprzed dwudziestu lat, kiedy to w miasteczku doszło do serii zabójstw. Ofiarami były małe dziewczynki, zamordowane przez człowieka zwanego Szakalem. Dzięki wzorowemu śledztwu morderca szybko został ujęty i skazany. Tylko nikt nie zwrócił uwagi na to, że już po jego osadzeniu zniknęły kolejne uczennice. I na to, że sam skazany miał potężne alibi.

Ratunku, policja!

Cabrera przeczuwa, że to prawdziwy Szakal, który wciąż jest na wolności zamknął usta dziennikarzowi. Atmosfera robi się duszna. Okazuje się, że pewnych tematów nie wolno poruszać bezkarnie. Na sprawie Szakala wybił się aktualny komendant policji, a ci którzy ujęli prawdziwego zabójce słono za to zapłacili. Zresztą w Czarnych minutach nie jest najważniejsze rozwiązanie zagadki kto zabił. To nie jest typowy kryminał. Tu ważniejsze jest pokazanie dusznego, skorumpowanego świata, gdzie nigdy nie wiadomo, kto jest przyjacielem,a  kto wrogiem. Policja w świecie przedstawionym przez Solaresa jest sprzedajna i w zasadzie raz na dekadę pojawia się wśród nich uczciwy funkcjonariusz. Część policjantów zwyczajnie boi się o swoje życie. Rozwiązując sprawy  muszą uważać, by nie wejść w drogę silniejszym od siebie, niewłaściwym ludziom.  Członkom karteli, ulubieńcom polityków. Aby móc utrzymać rodziny przy swoich głodowych pensjach, są zmuszeni współpracować z politykami. Nawet jeśli robią to wbrew sobie i prawu. Nie mają komu zaufać.

Prawda, że w życiu każdego człowieka przychodzi kiedyś pięć czarnych minut?
 

Książka znakomita. Trudno się od niej oderwać, jednocześnie odstręcza, wciąga i przeraża. Przeraża bezsilność, niemożność ujawnienia prawdy, która jest bardzo nie rękę wielu poważanym osobom. Mimo, że to fikcyjna historia mam przeczucie, że swobodnie mogła mieć miejsce. Nie raz. Na okładce Czarnych minut znalazłam zdanie: rzadko zdarza się tak elektryzujący debiut. Oj tak!

Książka przeczytana w ramach wyzwań:

Cesarz wszech chorób. Biografia raka.

Źródło

Idzie rak nieborak

Siddhartha Mukherjee stworzył nietypową biografię. Jej niechlubnym bohaterem jest rak. Twór, który od wieków jest nieodłącznym towarzyszem człowieka. 

Wyśmienite dzieło popularnonaukowe

Cesarz wszech chorób prowadzi nas przez kręte ścieżki historii walki z rakiem. Poprzez średniowieczne komnaty chirurgów, przez domysły, wymysły, przypadkowe odkrycia leków oraz batalie polityczne, by uświadamiać społeczeństwo choćby o szkodliwości palenia papierosów. I nieustanne próby walki z chorobą, nader często zakończone niepowodzeniem. Nie jest to jednak melodramatyczna powieść wyciskająca łzy i niedająca spać w nocy. To wyśmienite, monumentalne wręcz dzieło popularnonaukowe. Napisane jest z wdziękiem, znawstwem tematu i pedagogicznym zacięciem. Aby zrozumieć mechanizmy powstawania choroby i jej leczenia nie trzeba mieć wykształcenia medycznego, wszystko jest napisane zrozumiale, prostym językiem. Bez zadęcia, bez profesorskiego patrzenia z góry. To cenię.

CV  

Najstarsze "okazy" nowotworów, które znaleziono na szczątkach szkieletu, datowane są na okolice 4000 p.n.e. 

2500 p.n.e. Egipt. Imhotep, słynny medyk,  nadmienia na papirusie o nowotworze piersi. Stawia diagnozę, ale stwierdza z pokorą, że nie ma leczenia, które byłoby skuteczne, i tym samym zamyka sprawę. 

500 p.n.e. Persja. Pierwsza odnotowana mastektomia. Królowa Atossa znajduje guzek w piersi. Stosowane leczenie nie przynosi rezultatu, dlatego za namową greckiego niewolnika-lekarza,  pozbywa się piersi i tym samym raka. 

300 p.n.e. Grecja. Hipokrates nadaje nazwę guzowi karkinos, czyli z  greckiego rak lub krab. Ojciec medycy twierdził, że raka lepiej zostawić bez leczenia, ponieważ wtedy pacjenci dłużej żyją.

Krótki przegląd starożytnej historii pokazuje, że nowotwory towarzyszą człowiekowi od zawsze, a rak to jedna z najstarszych chorób, jeśli nie najstarsza. Mam nadzieję, że ten pobieżny życiorys zamknie usta tym, którzy wykrzykują, że rak to znak naszych czasów wywołany konserwantami w obiedzie i dziurą ozonową  w niebie. Owszem nowotwór to choroba cywilizacyjna, ale sama cywilizacja nie powodowała raka, lecz przez to, że wydłużyła ludzkie życie wydobyła go na jaw piszę za autorem.

Jak grać, żeby wygrać?

Kwintesencją książki nie jest opis cudownego lekarstwa. Mukherjee twierdzi, że wojnę z Rakiem można najsensowniej „wygrać”, modyfikując definicję „zwycięstwa”. Brzmi jak przyznanie się do nieuniknionej porażki? Wcale! To oświadczenie po prostu wynika ze zrozumienia natury raka. Dziś wiemy, że nowotwór jest na stałe związany z naszym DNA, że, cytując autora, całkowite wyeliminowanie raka jest zatem tak samo możliwe jak wyeliminowanie procesów fizjologicznych opartych na rozwoju- starzenia się, odnowy, zdrowienia, rozmnażania. Przerażające? Bardzo! Zwłaszcza jeśli chodzi o zachorowania dzieci. Z drugiej strony, człowiek musi mieć jakieś naturalne zewnętrzne ograniczenie życia. Kiedyś tą barierą była starość, mówiło się, że ktoś umarł „ze starości”. Przy dzisiejszych zdobyczach medycyny, zmienia się próg wiekowy starości. A przecież  nasze komórki coraz dłużej dokonują podziałów, a ciała się starzeją, przez co nieuchronnie akumulują się mutacje- rak może więc wyznaczać  ostateczną granicę naszego rozwoju jako organizmu.

 

Książka medyczna, która jest skomponowana  i wciągająca jak klasyczna powieść, to już wiele. Jeśli do tego dodamy poczucie humoru i gry słowne autora, poprzeczka wędruje w górę. Wisienką na literackim torcie jest obycie Siddharthy Mukherjee z literatura piękną, z której chętnie przytacza fragmenty. Dla mnie rarytas!

Niech żyje wolność, czyli moja pierwsza w życiu prawdziwa własna polędwica.

Kupiłem wędlinę bez bicia się z ludźmi! bez krzyku! bez poniżania! Kilo siedemdziesiąt, długa, pachnąca, różowa. Mam 23 lata i to moja pierwsza w życiu prawdziwa własna polędwica. 

Antologia 20 lat nowej Polski w reportażach według Marcina Szczygła rozpoczyna się od dziennika w/w młodego dziennikarza, który zaczyna pracę w Gazecie Wyborczej i ma cudowną umiejętność opisywania rzeczywistości. Świetnie napisany, momentami uroczy; kupiłem pierwszy raz kiwi. Wygląda jak ziemniak, ale w środku-ekstaza, pokazuje jak daleko odeszliśmy (na szczęście!) od rzeczywistości około transformacyjnej. Zachwyt i radość z zakupu swojej pierwszej polędwicy na wyłączność teraz wywołuje tylko uśmiech na twarzy, pamiętajmy jednak, że przygoda ta miała miejsce w 1989 roku. Teraz się proszę zastanowić, jak wiele się od tego czasu zmieniło. I przestać biadolić:)

20 lat nowej Polski...to nie tylko wspomnienie końca kartek na mięso, to zbiór reportaży, z których każdy niesie ze sobą historię zwykłych ludzi, na tle przemian. Politycznych, społecznych i tych, które zaszły lub muszą zajść w nas, w naszym pojmowaniu świata. Znajdziemy tutaj obrazy o fenomenie disco polo, Radiu Maryja, trudnej młodzieży, przemycie narkotyków, bohaterach filmowego Długu i o tym, że ludzie wstydzą się tego, że kiedyś komuś pomogli, oraz o innych kwestiach, które składają się na spójny obraz naszej polskiej współczesności. 

Wojciech Tochman napisał kiedyś: nie chcę kogokolwiek swoim pisaniem wzruszać. Staram się pisać tak, by poruszać, wstrząsać. Z takiego poruszenia coś może dobrego wyniknąć, ze wzruszenia najwyżej mokra chusteczka.  Kilka tekstów tutaj w ten właśnie sposób porusza, jak choćby znany szeroko Wściekły pies Tochmana.  Nie będę przytaczać tej historii, choć zachęcam do jej przeczytania. Może właśnie dlatego, że jest tak trudna i niejednoznaczna, mocno porusza. Szarpie. Dowodem niech będzie notka pióra Mariusza Szczygła. Kiedy książka „Wściekły pies” pojawiła się w księgarniach, w przeciwieństwie do innych książek Tochmana, na które recenzenci rzucali się chciwie, przez dwa miesiące nikt o niej nie napisał. Jakby historia księdza zaparła wszystkim dech.

Obok tego mocnego tekstu są inne, równie ważne, choć mniej znane. Poruszają kwestie trudnych relacji polsko-żydowskich, gdzie medale Sprawiedliwy wśród Narodów Świata przyznawane za pomoc niesioną Żydom w trakcie IIWŚ podawne są po cichu, nie celebrowane, tak by sąsiedzi się nie domyślili. Polecam również nieoczywiste spojrzenie na młodych gniewnych z pewnego gimnazjum z tekstu Wal się, szkoło! Po to, aby przypomnieć sobie, że nic nie jest tylko białe lub czarne, a za kłopotami wychowawczymi często czają się domowe piekła.

Na szczęście wśród ponurych i przejmująco smutnych reportaży znalazło się miejsce na komiczne teksty. Jak choćby Usta są zawsze gorące, o naszym narodowych fenomenie disco polo i Trend-owaci oraz Polska w ogłoszeniach. Na zakończenie, specjalnie dla Was ode mnie i od Antologii rada sprzed lat. Rada, jak zarobić milion złotych w minutę. 

Musisz mieć odpowiednią sumę pieniędzy, którą złożysz w banku na taki procent, abo co minutę procentowała Ci o milion. Jaka to ma być suma? To już musisz obliczyć sam. 

Proste, prawda?:)

Nie przeproszę, że urodziłam

Idzie nowe. Medycyna ma do zaoferowania kilka skutecznych rozwiązań tym, którzy nie mogą zostać rodzicami w naturalny sposób. Kiedyś potomstwo przynosił bocian, ewentualnie znajdowano je w kapuście, a dziś niektórym z dzieci tłumaczy się, że jak chcesz mieć dziecko, to musisz mieć jajo od kobiety i nasionko od mężczyzny, ale nasionko taty było nieżywe, więc pożyczyliśmy od dziadka. Zmienia się tradycyjne pojmowanie rodziny, są modele, które mniej lub bardziej rażą osobę przywiązaną do tradycji. Ponieważ rodzina to niekoniecznie mama, tata i dzieci; równie dobrze to może być tylko mama, taka solo-mama z wyboru, to mogą być dwie mamy, dwóch tatów, dwie mamy i tata, dwóch tatów i dwie mamy… 

Autorka pierwszorzędnie wykonała swoje zadanie. Odwiedziła kilka krajów, by przyjrzeć się z bliska medycynie reprodukcyjnej i towarzyszącym jej rozwiązaniom prawnym. Między innymi była w Dani, Holandii, Wielkiej Brytanii, Izraelu i na Ukrainie. Przeprowadziła wiele wyczerpujących rozmów z zaangażowanymi w in vitro osobami;  z lekarzami, dawcami, kobietami, które poddały się tej procedurze, z rodzinami nieklasycznymi, które skorzystały z pomocy surogatek. Wiele nowych dla mnie informacji, słów, pojęć (choćby rozdzielenie- matka ciążowa, matka biologiczna, matka intencyjna) i ogrom cierpienia osób, którzy niemal za wszelką cenę, chcą mieć dziecko. Swoją drogą cóż za niefortunny zlepek słów- jakby dziecko było rzeczą, którą można posiadać na własność.

Idzie nowe. W czasie, gdy część ludzi walczy o prawo do aborcji, nie chce zakładać rodzin a dzieci uważa za zbędny ciężar i obowiązek, inni desperacko walczą o zostanie rodzicami. To pragnienie pomaga im znieść upokorzenia, popadnięcie w długi, w chorobę. Jakby cel uświęcał środki. W Wielkiej Brytanii działa British Pregnancy Advisory Service (BPAS), organizacja charytatywna, która zajmuje się planowaniem rodziny i aborcją. W latach dziewięćdziesiątych słynęła ona również z tego, że oferowała samotnym matkom i lesbijkom inseminację nasieniem dawcy. Pieniądze uzyskane z pomocy przy inicjowaniu ciąż chcianych finansowały przerywanie ciąż niechcianych. Czy tylko ja czuję tu pewien zgrzyt? W sytuacji, gdy dziecko jest poczęte/poczynane zarówno z komórki jajowej dawczyni i plemnika dawcy, czyli kobieta, która je urodzi nie będzie jego matką biologiczną, a tylko (aż?) ciążową, nie rozumiem jej intencji. Nie potrafię pojąć tej przemożnej potrzeby noszenia w sobie dziecka i urodzenia go. Adopcja wydaje się o wiele mniej inwazyjnym i bardziej zrozumiałym rozwiązaniem. Można przecież przyjąć do swojej rodziny życie, które już istnieje. Dać miłość, dom, wiedzę. Zamiast ustawiać w kolejce po spermę i wyniszczać organizm terapiami hormonalnymi. 

Książka jest świetnie skonstruowana; rzetelna część merytoryczna przeplatana jest częścią intymną, historiami zmagań osób i rodzin, które walczą o byciem rodzicem. Momentami chwytająca za serce i gardło, momentami budząca wielkie zdziwienie. Gdy czytając część merytoryczną wyrabiam sobie zdanie na jakiś temat, autorka bombarduje mnie dramatem konkretnej osoby. Pochylam się nad jej historią, nad cierpieniem i już wcale nic nie jest białe lub czarne. Wiem tyle, że rozwiązania prawne, zakazy w kraju ojczystym niczego nie zmieniają. W takich wypadkach przychodzi z pomocą Internet i otwarte granice, kwitnie turystyka medyczna. Koszty nie są ważne. Ważne, by urodziło się dziecko. A czy dziecko jest ważne? Jeśli chodzi o prawa dzieci, to pamiętajmy, że nikt nie ma dzieci ze względu na same dzieci, to zawsze egoizm albo przypadek. To fundamentalna ludzka potrzeba. A czy dziecka nie dotknie brak biologicznego rodzica, brak połowy rodziny- dziadków, kuzynostwa? Lub w drugą stronę- jak się czuje dziecko, które wie, że gdzieś w świecie ma dwadzieścioro, trzydzieścioro przyrodniego rodzeństwa? Czy może powinno być wdzięczne, że się w ogóle urodziło i nie poruszać tematu? Jak to może wpłynąć na jego psychikę, na postrzeganie siebie? Mnóstwo pytań, na niektóre z nich odpowiedź czeka w reportażu, na inne musimy poczekać sami.

 

Karolina Domagalska wykazała się zaangażowaniem w temat, ale i wielką delikatnością, subtelnością. Nie znajdziemy tu gotowych opinii za lub przeciw, dostaniemy materiał do przerobienia w naszych głowach i sumieniach. Polecam!

Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Czarne.

Pitcairn, mała wyspa z wielkią tajemnicą.

Granica między dobrem a złem, wcześniej nieprzekraczalna, zostaje przekroczona. Przeobraża się ludzka natura <...> Jest wspólnota, są Chłopcy, ich zasady. Okazuje się, że to jedyne zasady, jakie dają poczucie bezpieczeństwa...Nie uchwycisz momentu, kiedy bierzesz je za swoje. Tracisz poprzednią tożsamość. <...> To pokazuje, jak względne jest to, co nazywamy ucywilizowaniem, i jak łatwo możemy stracić człowieczeństwo.

Pamiętam z dzieciństwa film przygodowy "Bunt na Bounty". Dzielni marynarze, pod wodzą młodego Mela Gibsona, mają dosyć surowego kapitana statku, wszczynają więc tytułowy bunt i obalają despotę. Wypuszczają kapitana w szalupie na otwarte morze, a sami wracają na Thaiti, gdzie zwabiają na pokład dwanaście kobiet i sześciu mężczyzn. Podnoszą kotwicę, uciekając przed pogonią i szukając swoich wysp szczęśliwych, by po wielu perypetiach trafić na bezludną wyspę, niczym Robinsonowie, i tam się osiedlić. Wyspa nazywa się Pitcairn, a potomkowie rebeliantów z  Bounty oraz porwanych Tahitańczyków żyją na niej do dziś. Ta historia wydarzyła się naprawdę.

Reportaż Macieja Wasilewskiego "Jutro przypłynie królowa" oprowadza nas po  wyspie, pokazując życie mieszkańców, chyba najbardziej zwartej komuny na świecie. Na pierwszy rzut oka to prawdziwie rajska wyspa, z piękną przyrodą, choć z mieszkańcami patrzącymi na przybysza jak na intruza. Ponoć Wasilewski skłamał, że jest antropologiem, by dostać się wyspę, inaczej by go nie przyjęli. W 2002 roku z wyspy został deportowany dziennikarz, a pewna reporterka usłyszała:" Powiesimy cię, jeśli źle o nas napiszesz". Skąd ta wrogość? Przecież mieszkają tutaj ludzie, tacy jak wszędzie; mają rodziny, pracują, chodzą do kościoła lub nie. Każdy zna każdego na pamięć, mieszka tutaj 46 osób, więc nie jest to trudne, a między mieszkańcami istnieją starannie tkane przez lata sieci zależności. Lepiej nie mieć długu wdzięczności wobec nikogo, bo nigdy nie wiadomo, kiedy, i co gorsza, w jaki sposób ktoś od nas zażąda jego spłaty. Wyspa jest klaustrofobicznie mała, powierzchnia 4,5 km² to niewiele, by swobodnie żyć. To jeszcze mniej, by schronić się  przed oprawcami. A przecież mieszkają tutaj ludzie, tacy jak wszędzie; budują domy, drogi, obejrzą film, czasami się kłócą, rzadziej śmieją, zwłaszcza dziewczynki. Małe dziewczynki nie są na wyspie bezpieczne. Na dziewczynki się tutaj poluje, jak na gekony, i gwałci. Gwałcą sąsiedzi, koledzy, wujkowie, przyjaciele ojca. A wszyscy przez lata pielęgnują ciszę. Wasilewski powoli wprowadza czytelnika, który spodziewa się wyspiarskiej beztroski i szczęścia, do gęstego od przemocy świata. Opisuje dramat dziewczynek i kobiet skrupulatnie, ale nienachalnie. Prowadzi nas przez codzienne życie, chowanie się na drzewach przed sąsiadem, przez paniczny strach, który wywoływany jest warkotem motoru. Dalej brniemy przez rozprawy sądowe, mniej lub bardziej przekłamane. Przez wyrok na kilka lat odsiadki, przez budowę na wyspie więzienia,  które murują sami skazani. Więzienie, z którego często wychodzą, bo trzeba dach naprawić, kawałek drogi dobudować, iść na pogrzeb sąsiada. Parodia. Wiadomo zresztą, że kiedyś z tego psuedowięzienia wrócą. Pojawią się przed chatą na nowo wujkowie, sąsiedzi... Grozy dodaje informacja, że 43% mężczyzn na wyspie wykorzystuje seksualnie nieletnich. Trzeba się ukrywać prawie przed każdym dorosłym mężczyzną.

Jednak  Pitcairn to nie tylko wieloletni dramat mieszkanek wyspy. To również arcyciekawostka biologiczna. Jak to możliwe, że w populacji z taką małą pulą genową nadal rodzą się tylko zdrowe dzieci i jak to jest, że na wyspie nie ma ani jednej osoby z niepełnosprawnością. Czy gwałty to przejaw choroby psychicznej, czy tylko wieloletnia bezkarność? Pitcairn to także rewelacja etnograficzna, może wykorzystywanie nieletnich to coś w rodzaju dziwacznej kultury, której ludzie reszty świata nie zrozumieją?  Zresztą Świat ma większe problemy niż gwałty dzieci w jakimś dzikim, malutkim punkcie na mapie. Nie ruszajmy tego, nie rozdrapujmy. To nie nasza sprawa. Do tego wielka niechęć, wręcz nienawiść do Wielkiej Brytanii, której to zamorskim terytorium jest opisywana wyspa. Większość mieszkańców nie znosi Korony Brytyjskiej, nie przeszkadza im to jednak w otrzymywaniu od niej pensji, korzystaniu z opłacanego przez nią ubezpieczenia. 

Nie mogłam się powstrzymać i zajrzałam na stronę wyspy. Przyjaźnie do nas machają młodzi ludzie z banera "Repopulation". Znalazłam tu trochę historii wyspy, jest również zakładka turystyka i zdjęcie szyldu "Witamy na Pitcairn". Sielanka. Wyspiarze sprzedają miód i coś, co zakrawa na nadmorski kicz- pocztówki i karty do gry ze zdjęciami wyspy. O! Jeśli chcesz możesz zostać mieszkańcem wyspy, wystarczy wypełnić formularz i czekać na pozytywną odpowiedź.Chętnie przyjmą pielęgniarki, ale z książki wiem, że najchętniej te, które odbyły szkolenie z rozpoznawania ofiar gwałtu.

"Jutro przypłynie królowa" porusza kilka tematów, powiązanych ze sobą w sieci zależności, a całość jest tak zgrabnie napisana, że trudno jest ją streścić. Warto natomiast przeczytać. 

Kolejna książka Wydawnictwa Czarne, którą mogę polecić.
Książka zrecenzowana w ramach wyzwania Książkowe podróże u Ines

Eli, Eli: "Bieda jest fotogeniczna"

 
Jedyna cenna rzecz jaką posiadają, to informacja o sobie, o swoim sąsiedztwie, o swojej biedzie. Ja im tę informację zabieram, pakuję do bagażu i lotem za tysiąc euro przywożę do domu.

  Wpadłam w jakiś ciąg przejmujących książek- śmiertelna choroba, wojna, a teraz bieda. Bieda, która, jak pisze Wojciech Tochman jest fotogeniczna. Bardzo cenię pisarstwo Tochmana. Jego książki są przejmujące, bolesne, niejednoznaczne i nieoceniające. Autor pokazuje mi ten sam kadr, wycinek historii z kilku stron, z kilku punktów odniesienia - sam nie ocenia, nie sugeruje. Po prostu w genialny dla mnie sposób skłania mnie do myślenia, do współodczuwania. "Eli, eli" to zbiór przerażających, ponieważ prawdziwych, koszmarnie smutnych historii rodem z Filipin, podzielonych fotografiami - budzącymi grozę nie mniejszą niż opowieści. 

Wojna nie ma w sobie nic z kobiety

Muszę powiedzieć, żeby pani miała pojęcie... żeby pani wiedziała, co się działo w naszych duszach- takich ludzi, jakimi byłyśmy wtedy, na pewno już nigdy nie będzie. Nigdy! Takich naiwnych i takich szczerych. Z taką wiarą!

Językowe wygibasy mogą pomniejszać zasługi walczących kobiet. Wszak lekarz brzmi poważniej niż lekarka, prawnik brzmi bardziej profesjonalnie niż prawniczka, bądź (czy takie słowo w ogóle istnieje?) adwokatka. Na wojnie niezbędne były sanitariuszki, praczki, kucharki, telefonistki i łączniczki. Jesteśmy oswojeni z takimi funkcjami dla kobiet. A  kobieta- żołnierz? Żołnierka! Brzmi egzotycznie i mało poważnie. W Armii Czerwonej walczyło około miliona kobiet. Były czołgistki, piechurki, kaemistki, a nawet lotniczki. Kobiety w stopniu sierżanta i szeregowca. Szergowczynie? Język nie był przygotowany na takie słowa... Zazwyczaj były to młode dziewczyny, osiemnasto- siedemnastoletnie. Nie były do tego zmuszane, po prostu miały wdrukowane, wpojone, że one i Ojczyzna, to jedno. I że Ojczyzny trzeba bronić.

Mundra, czyli trzeba być fanem, a nie fanatykiem.

"Mundra" Sylwia Szwed

   Nie, nie chodzi o port w Indiach, a o kobietę mundrą, czyli mądrą.

Fragmenty "Mundrej" miałam przyjemność przeczytać jakiś czas temu w Wysokich Obcasach. Już wtedy zrobiły na mnie duże wrażenie, a książka porwała mnie już od samego wstępu:   

Wciąż mam ją przed oczami. Stara kobieta w grubej wełnianej spódnicy, prostej bluzce, ze związanymi włosami, twarzą przeoraną zmarszczkami. Otoczona powszechną czcią i szacunkiem. Ręce przepracowane, ale wciąż zwinne. Kiedy nadchodził czas, szła do chałupy kobiety, z której dochodziły już pierwsze pokrzykiwania. Wyganiała mężczyzn z domostwa, całowała w czoło przyszłą matkę. Rozplatała jej warkocz, zdejmowała wszystkie pierścionki, kolczyki, chustki, żeby nic nie było na niej zawiązane. Kiedy rodzącą trzymały bóle porodowe, otwierała okna, drzwi, szuflady, kufry, żeby rozewrzeć wrota jej łona. Kazała złapać się belek w stropie, dała kieliszek wódki na znieczulenie. Kiedy i to nie pomagało, wysyłała pastucha do cerkwi, żeby pop otworzył bramy świętego miejsca. Żeby sama Matka Boska przybiegła z pomocą rodzącej. Gdy dziecko przychodziło na świat, to ona przecinała pępowinę. To ona zakopywała nieczyste łożysko w progu izby, żeby nikt się nim nie pokalał. Dostawała za swą służbę bochenek chleba albo dwie miary płótna na zapaskę, czasem kilka okraszonych jaj. Nazywano ją też babką, babiculą, mądrą babą, babuszką, akuszerką, a jej sztukę- babieniem.